Degrengolada
Pieniądz jest barometrem cnoty społeczeństwa - Ayn Rand, Atlas zbuntowany, 1957
Gdy siła zaczyna zastępować handel — czyli gdy ktoś zdobywa dobra nie poprzez wymianę, lecz stosując przymus — uruchamia się mechanizm degrengolady. Zrabowane bogactwo staje się magnesem dla kolejnych rabusiów, którzy odbierają je tym, co już je zagrabili.
W takim wyścigu wygrywa nie najzdolniejszy producent, lecz najbardziej bezwzględny bandyta — morderca pokonuje rzezimieszka.
Społeczeństwo oparte na sile w końcu zapada się w ruinę i przemoc.
Jeśli chcesz wiedzieć, czy twój kraj zmierza w tym kierunku, obserwuj pieniądze. To one są papierkiem lakmusowym moralnej kondycji społeczeństwa. Gdy handel odbywa się pod przymusem, gdy trzeba prosić o zgodę tych, którzy sami nic nie produkują, gdy bogacą się ci, którzy handlują wpływami zamiast towarami, gdy prawo chroni nieuczciwych kosztem uczciwych, a korupcja jest nagradzana... I wreszcie gdy uczciwość staje się poświęceniem — to znak, że społeczeństwo jest skazane na zagładę.
Tak tu zostawiam te niemodne przemyślenia amerykańskiej pisarki i filozofii rosyjskiego pochodzenia. Dopiero zaczynam poznawać jej książki. Podobno miała kontrowersyjne poglądy. Z drugiej strony zauważyłam, że coś, co dziś jest kontrowersyjne, w czasach mojej młodości było odkrywcze i kontrowersyjne. W sumie nic dziwnego, bo przez tych kilkadziesiąt lat dorosłego życia słyszałam tysiące twierdzeń, które były odkrywcze, po czym wpadały w studnię niepamięci, jak zdefiniowany przez Rand obiektywizm — system filozoficzny głoszący racjonalny egoizm. Racjonalny, rozumny, wg Rand, znaczy wyzuty z altruizmu, a oparty na dobrowolnej wymianie dóbr. Kolejna fikcja filozoficzna nie uwzględniająca natury Homo sapiens.
Nie znam się na filozofii, ale altruizm jest chyba wpisany w naturę człowieka. Altruizm jako zjawisko biologiczne jest realny. Kin selection (dobór krewniaczy) tłumaczy, dlaczego zwierzęta (i ludzie) poświęcają się dla bliskich krewnych — chodzi o to, aby geny "przetrwały" nawet kosztem jednostki.